پرسش: در مناسک حج، «سند‌الناسکین»، مسئلۀ 427، گفته‌اید: «علاوه بر اینکه حاجی باید در منا مبیت داشته باشد، باید محل استقرارش نیز منا باشد به‌طوری که مرکز اقامتش منا باشد. البته لازم نیست کل اوقات را در منا بماند.» ظاهراً اصل اقامت در منا در ایام تشریق (11 و 12 و 13 ذی‌الحجه) است و حج‌گزاران، مطابق فتوای مراجع تقلید‌شان، به‌قدری که برای انجام دادن اعمال منا لازم باشد در منا اقامت می‌کنند و در‌نتیجه منا مرکز اقامت آن‌ها نیست. از سوی دیگر، حاجی‌ها دسته‌جمعی و با قافله‌ها و کاروان‌های حج به حج می‌روند و با توجه به اینکه مرکز اقامت بقیۀ حج‌گزاران و در‌نتیجه محل اقامت کاروان منا نیست، مقلدین شما باید از کاروان جدا شوند و به‌صورت انفرادی در منا بمانند و چنین کاری موجب عسر و حرج و مشقت است. آیا راه‌حل برای این کار حرجی وجود دارد؟
1. اعمال منا در ایام تشریق واجب است و ترک برخی اعمال منا، علاوه بر قضا، موجب کفاره می‌شود و شخص باید گوسفندی قربانی کند، ولی این اعمال، علی‌رغم وجوب، داخل در ماهیت حج و از اجزای نیستند و در‌نتیجه با ترک آن‌ها، به صحت حج آسیبی نمی‌رسد.
2. اگر زائر به‌تنهایی قادر به ماندن در منا نباشد، مثلاً نتواند راه منا پیدا کند و چیز‌هایی از این قبیل، معذور است [و لازم نیست مرکز اقامتش منا باشد].
3. در‌صورت امکان، حاجی باید مرکز حضور و اقامتش را منا قرار دهد و اگر این امکان وجود نداشته باشد، مخصوصاً برای کسی که راه‌ها و مکان‌ها را نمی‌شناسد، معذور است و لازم نیست مرکز اقامتش منا باشد.
4. «مرکز حضور و اقامت» به این معنی نیست که در تمام اوقات باید در منا باشد [و حق خارج شدن از آن مکان را به‌هیچ‌وجه ندارد]، بلکه به این معنی است علاوه بر مبیت و علاوه بر رمی جمرات، در منا باشد و تا حدودی به منا تردد کند، هر‌چند رفت و آمد و تردد در خیمه‌ها و چادر‌های تعیین‌شده یا موضع دیگری از منا باشد.