فقهی›خانواده و بانوان›حجاب
پرسش: سؤال اول خانمی در آلمان سؤالی پرسیده و درخواست کرده‌است که سؤال به شما رسانده شود. سؤال درمورد دختر ایشان و از این قرار است که: دختر ایشان در تاریخ 2022/12 به سن تکلیف خواهد رسید، ولی دختر یادشده به‌لحاظ بنیه و حجم و توان بدنی دو سال کم‌تر از سنش است. یعنی بدن و حجم بدن دختر مثل کسی است که هنوز دو سال به سن تکلیفش مانده‌است. این مطلب را پزشک متخصص نیز تأیید کرده‌است. پزشک متخصص با موازین و معیارهای تخصصی، استخوان‌های دختر را بررسی کرد و نتیجۀ این بررسی آن شد که به‌لحاظ پزشکی و به‌لحالظ رشد بدنی، دختر دو سال از سن واقعی‌اش کم‌تر است. یعنی رشد دختر و حجم بدن او به‌اندازۀ رشد و حجم بدن دختری است که دو سال به سن تکلیفش مانده‌است. اینک پرسش این است که آیا جایز است دختر یادشده تا دو سال دیگر، که حجم بدن او به‌اندازۀ سن بلوغ می‌شود، حجاب شرعی را رعایت نکند و بعد از دو سال، که حجم بدنش به‌اندازۀ دختر نُه‌ساله می‌شود، حجاب را رعایت کند یا جایز نیست؟ سؤال دوم ما پاسخ شما را به آن خواهر دینی که در آلمان زندگی می‌کند فرستادیم، ولی به دلیل سخنان پزشک متخصص، پاسخ شما برای ایشان روشن نشده‌است و درنتیجه سؤالی دیگر را برای ما فرستاده‌اند تا به شما برسانیم. مادرِ دخترِ یادشده می‌گوید به‌حسب فحص و بررسی‌های پزشکی، سن واقعی دختر کم‌تر از سن تکلیف است. یعنی پزشک متخصص، با بررسی‌های تخصصی و پزشکی، می‌گوید سن دختر دو سال کم‌تر از سن تکلیف است و درنتیجه دختر به‌حسب تقویم میلادی، هشت سال دارد، ولی به‌حسب بررسی‌های پزشکی، شش‌ساله است. پزشک با روشی خاص استخوان دختر را مورد‌مطالعه و بررسی قرار داده و طول عمر دختر را مشخص کرده‌است. مادر دختر این توضیح را برای ما فرستاده‌است تا آن را خدمت شما بفرستیم. اینک با توجه به آن‌چه گذشت، آیا چیزی عوض می‌شود؟ آیا توضیحی که گذشت در پاسخ تأثیری دارد؟ پزشک گفته‌است دختر حتی در بلوغ زنانگی هم دو سال تأخیر خواهد داشت.
جواب سؤال اول
1. حجاب بر شخص غیر‌بالغ نیز مستحب است.
2. حجاب بر شخص بالغ واجب است و بنیه و توان و حجم بدنی اهمیتی در این موضوع ندارد. یعنی چه بنیه و توان و حجم بدنی کم‌تر از سن تکلیف باشد و چه اینکه کم‌تر نباشد، حجاب واجب است و باید رعایت کند.
3. معیار و ملاک حجاب سن است، نه بنیه و توان بدنی، خصوصاً که علاوه بر بدن و حجم بدن، روح نیز در ساختار و فیزیولوژی بدن و در غرایز شخص دخالت دارد.
اسخ سؤال دوم
1. اگر در طول عمر دختر شک دارند و نمی‌دانند که دختر دقیقاً چند سال دارد و برای دانستن طول عمر و تاریخ تولد دختر به پزشک متخصص مراجعه کرده‌اند، در این صورت، اگر فحص و بررسی‌های پزشکی موجب اطمینان شود، مانعی از اعتماد بر آن نیست و می‌توان به نتیجۀ بررسی‌ها و گفته‌های پزشک صحه گذاشت.
2. ولی اگر تاریخ تولد و، درنتیجه، سن و طول عمر دختر مشخص و قطعی باشد و فقط رشد و بنیۀ بدنی دختر تأخیر داشته باشد، پاسخ همان پاسخ قبلی (پاسخ سؤال قبل) است. یعنی اگر تاریخ تولد دختر مشخص و قطعی باشد، [باید حجاب را رعایت کند، چون] همان‌طور که در پاسخ سؤال قبل گذشت، معیار و ملاک سن است، نه بنیۀ بدنی. بنیۀ بدنی چه کم‌تر از سن تکلیف باشد و چه بیش‌تر از سن تکلیف باشد، اهمیتی ندارد.
3. بله، معیار در مکلف شدن سن است، نه بنیه، ولی در مورد روزه باید گفت که روزه، بر‌خلاف نماز، به قدرت و توان بدنی نیز بستگی دارد.
4. از اموری که ملاک و معیار بودن سن را تأیید و ملاک و معیار بودن بنیۀ بدنی را نفی می‌کند این است که در برخی موارد رشد و درک عقلی و شناختی و رشد روحی و روانی کودک با رشد بدنی او هم‌خوان نیست. یعنی در برخی موارد، کودک به‌لحاظ شناختی و عقلی و روحی رشد زیادی دارد در حالی که بنیه و توان بدنی‌اش کم است و از این جهات کم‌تر رشد کرده‌است یا بر‌عکس این حالت، کودک به‌لحاظ بدنی رشد خوبی دارد، ولی به‌لحاظ عقلی و شناختی و روحی کم‌تر رشد کرده‌است.
5. البته باید توجه داشت که ملاک و معیار برای مکلف شدن، سن است، نه رشد و توان بدنی و نه رشد و توان روانی و روحی.
6. بله، اگر کودک به‌میزان قابل‌توجهی از رشد طبیعیِ عقلی و روانی عقب بماند (عقب‌ماندگی)، موجب تخفیف در فعلیت تکالیف می‌شود.