ارث

۱. باید روشن شود که سؤال درباره ارث برادرانِ پدرِ متوفی است یا درباره فرزندان او؟

۲. اما در مورد ارث برادران از جدّ: بله، آنان از جدّ ارث می‌برند و فرزندانِ پدرِ متوفی از جدّ ارث نمی‌برند.

۳. اما اموال پدرِ متوفی: فقط فرزندان از آن ارث می‌برند و برادرانِ پدر از آن ارثی ندارند.

۴. جدّ از پدرِ متوفی به‌سهم پدر ارث می‌برد، و برادران سهمی را که به جدّ می‌رسد، از او به ارث می‌برند.

۵. از ترکه پدرِ متوفی، برادران فقط از سهم جدّ ارث می‌برند.
اما دو خانه، در واقع چیزی جز وصیت از ثلث نیستند؛ زیرا سند مالکیت به نام همسران و فرزندان منتقل نشده است.
این بر اساس مبنایی است که انتقال سند رسمی را شرط تحقق قبض می‌داند.
اما بنابر نظر برخی دیگر از علما که تصرف خارجی (ید) را برای تحقق قبض کافی می‌دانند، این بخشش تحقق یافته و در نتیجه، دو خانه جزء ترکه محسوب نمی‌شوند.

۶. بدون انتقال سند رسمی، قبض تحقق پیدا نمی‌کند، و چون سند به نام همسر و فرزندان منتقل نشده، هدیه تحقق نیافته و در نتیجه به‌صورت وصیت از ثلث محسوب می‌شود.

۷. البته این نظر با دیدگاه مشهور فقهای معاصر در قرون اخیر متفاوت است.

۸. بنابراین حکم این دو خانه آن است که وصیت محسوب می‌شوند، نه هبه (بخشش قطعی).

1- این تسویه مشروط است؛ بنابراین اگر ورثه به عوض (یعنی پاداش) ملتزم نشوند، او نیز می‌تواند به تسویه پایبند نباشد.

2- ورثه می‌توانند پیش از حصول توافق، از دادن تعهد خودداری کنند؛ اما پس از توافق، اگر با شرط این وارث که ترکه را از بدهی نجات داده موافقت کرده باشند، ملزم به پایبندی به صلح خواهند بود.

کسی که خبرش مفقود و وضعیتش مجهول باشد، در دو حالت حکم به فوت او می‌شود:

– حالت اول:
چهار سال درباره او جستجو و بررسی می‌شود، به همان شیوه‌ای که در احکام عده طلاق مقرر شده است. این چهار سال، قیدِ مدتِ مفقود بودن اوست، نه اینکه در تمام این مدت حتماً پیوسته جستجو انجام گیرد. پس اگر بعد از این مدت، با وجود انجام جستجو در حد متعارف، خبری از او به دست نیاید، حکم به فوت او می‌شود و اموالش میان وارثانی تقسیم می‌گردد که اگر در پایان این مدت مرده بود از او ارث می‌بردند. اما کسانی که اگر بعد از پایان این مدت فوت می‌کرد از او ارث می‌بردند، سهمی ندارند. همچنین اگر مورّثِ او پیش از پایان این مدت فوت کند، او از مورّثش ارث می‌برد؛ ولی اگر بعد از آن فوت کند، دیگر ارث نمی‌برد.

– حالت دوم:
اگر ده سال کامل بگذرد، بدون نیاز به جستجو، در پایان سال دهم حکم به فوت او می‌شود و وارثانِ همان زمان از او ارث می‌برند؛ نه کسانی که پیش از آن بوده‌اند و نه کسانی که بعد از آن خواهند بود. همچنین او در طول این ده سال از دیگران ارث می‌برد.

= خلاصه مطلب این است که یا در طول چهار سال یا بیشتر درباره او جستجو می‌شود و پس از نیافتنش حکم به فوت او صادر می‌گردد، یا اینکه بدون جستجو، مفقود بودنش تا پایان ده سال ادامه پیدا می‌کند.

= بنابراین، اگر پیش از گذشت ده سال درباره او جستجو شده و یافت نشده باشد، با تحقق هر دو شرط ــ یعنی گذشت چهار سال یا بیشتر، همراه با جستجو و نیافتن او ــ حکم به فوتش می‌شود. بر این اساس، در فرض سؤال باید بررسی شود که آیا یکی از این دو حالت تحقق یافته است یا نه؛ و بر همان اساس روشن می‌شود که آیا فرد مفقود از پدرش ارث برده و سپس فرزندان او از سهم پدرشان در ارثِ پدربزرگ بهره‌مند می‌شوند یا خیر.