فقهی›معاملات›احیای موات
پرسش: آیا اراضی مباحی وجود دارد که ملک امام نباشد و بتوان آن اراضی را با حیازت یا با وضع ید یا با سایر اسباب ملکیت تملک کرد؟ محدوده و قلمرو این اراضی چیست؟ آیا همۀ اراضی و مناطق ملک امام و از آنِ امام است؟ مثلاً اراضی و مناطقی که از اصل و اساس موات یا از اصل و اساس آباد است یا اراضی‌ای که صاحب و مالک ندارند یا زمین‌های مخروبه یا شهر و روستاهایی که مردمان آن‌ها از بین رفته و منقرض شده‌اند یا انفال یا قلۀ کوه‌ها یا دامنۀ کوه‌ها یا دره‌ها یا کنار جوی‌ها و نهرها و هر زمینی که از اساس موات بود یا بعدها موات شده‌است. آیا همۀ این موارد ملک امام هستند؟ هرچند امام به شیعیان اجازۀ انتفاع و استفاده از این اراضی را داده‌اند.
1. همۀ اموال و اراضی مباحه ملک امام هستند و هیچ مال مباحی از ملکیت و ولایت امام خارج نیست.
2. حیازت و احیا از اسباب تملک است و مملک بودن آن‌ها نیز با اذن و اجازۀ امام است و حد و حدود حیازت و احیا در ادلۀ این باب تبیین شده‌است.
3. آن‌چه در ادلۀ حیازت و احیا گفته شده‌است و با قیودی، حیازت و احیا مملک دانسته شده‌است از طرف امام اجازه داده شده‌است. یعنی خود امام اجازه داده‌است که مردم با حیازت و احیا مالک زمین مباح شوند.
4. از مطالب گفته‌شده روشن می‌شود که هیچ زمین مباحی از ملکیت امام خارج نیست و امام مالک همۀ مباحات است و خود امام اجازه داده‌است که دیگران با حیازت و احیا مالک شوند. البته روشن است که اجازۀ امام در همان حد و حدودی است در روایات مطرح شده‌است، نه بیش از آن. پس هرآن‌چه را ادلۀ حیازت و احیا شامل نشود، در ملک امام باقی می‌ماند.