#٣٣١٥
پرسش: سید محمدباقر صدر در کتاب «الفتاوى الواضحة» می‌گوید: «اما آنچه به‌عنوان دلیل عقلی شناخته می‌شود که در مورد جواز عمل به آن میان مجتهدان و محدثان اختلاف است، ما هرچند معتقدیم که عمل به آن جایز است، ولی هیچ حکمی را نیافتیم که اثبات آن تنها بر دلیل عقلی به این معنا متوقف باشد. بلکه هر آنچه با دلیل عقلی ثابت می‌شود، در عین حال با قرآن یا سنت نیز ثابت است. اما اجماع، به‌عنوان منبع مستقلی در کنار قرآن و سنت محسوب نمی‌شود و تنها به‌عنوان وسیله‌ای برای اثبات سنت در برخی موارد به کار می‌رود. بنابراین، دو منبع اصلی، همان قرآن و سنت هستند.» نظر جناب شیخ درباره این سخن چیست؟
پاسخ:
سخن شهید صدر در مورد احکام عقلی مستقل تمام است.
اما احکام عقلی غیر مستقل بسیار زیاد در مباحث اصول و فقه یافت می‌شود.
حکم عقلی غیر مستقل، احکامی هستند که عقل بر اساس حکم شرعی به آن‌ها حکم می‌کند و تابع احکام شرعی هستند. مانند وجوب مقدمه، ترجیح بین دو امر متزاحم، امتناع اجتماع امر و نهی، فساد عبادت یا معامله به سبب نهی، مراحل حکم شرعی، اقسام جعل شرعی و ده‌ها حکم دیگر از این قبیل.