پرسش: شخصی زمینی را بهصورت مؤبّد و همیشگی به فرزندانش وقف کرد. بعد از فوت واقف، مال موقوفه و رسیدگی به امور آن به اولاد او رسید و آنها نیز بهبهانۀ اینکه این زمین فایدۀ چندانی برای ورثه و موقوفعلیهم ندارد، آن را فروختند تا همۀ ورثه و موقوفعلیهم، به درصد مناسب [و شرعی]، از آن بهرهمند شوند. خریدار زمین نیز از وقفی بودن زمین آگاهی داشتهاست و با این همه، زمین را از آنها خرید و بعد از فوتش، زمین به ورثۀ او منتقل شد و اینک در تملک ورثۀ خریدار است. یکی از وراث خریدار از ماجرا (وقفی بودن زمین قبل از خرید) آگاهی دارد، ولی گفتن آن به دیگر وراث نهتنها موجب برگشت دادن و رد مال نمیشود، بلکه فتنه و دعوای بزرگ خانوادگی پیش میآورد. اینک تکلیف شخص یادشده چیست و چه باید انجام دهد؟ البته شخص یادشده میتواند در مالی که به او ارث رسیدهاست [زمین موقوفه یا بخشی از آن] تصرف نکند. اینک او باید با مالی که به او رسیدهاست چه کند؟
1. اگر درصورت نفروختن زمین موجب نزاع و دعوا و ناسازگاری بین موقوفعلیهم میشود و انتفاع از زمین را برای آنها منتفی میکند و فروش آن به همین علت بودهاست، فروش زمین و انتفاعِ همۀ موقوفعلیهم از آن اشکالی ندارد. یکی از مواردِ جوازِ فروشِ وقفِ ذری (وقف بر اولاد) همین مورد (دوری از نزاع و دعوا و جلوگیری از انعدام فائده) است.
2. [از نظر ما، برای دوری از دعوا و نزاع و برای جلوگیری از انعدام فایدۀ موقوفه، میتوان وقف ذری را فروخت، ولی] اگر این مورد را مسوِّغ و مجوزی برای فروش موقوفه ندانیم، باز میتوان فروش موقوفه را از راه دیگری تصحیح کرد. در بدترین حالت، فروش موقوفه به معنای فروش سرقفلی آن است [و فروش سرقفلی موقوفه جایز است]. در فروش سرقفلی، عین موقوفه منتقل نمیشود و همچنان بر موقوفه بودن خود باقی میماند.
3. فروش سرقفلی مانند فروش خود کالا (اعم از زمین و…) است.
