پرسش: در کتاب «عیون أخبار الرضا» جلد ۱، صفحه ۲۱۹ حدیثی آمده است: تمیم بن عبدالله بن تمیم قرشی از پدرش، از احمد بن علی انصاری، از ابوالصلت هروی نقل میکند که گفت: به امام رضا (علیهالسلام) گفتم: ای فرزند رسول خدا، در نواحی کوفه گروهی هستند که گمان میبرند پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) در نماز دچار سهو نشده است. امام فرمود: دروغ گفتند، خدا لعنتشان کند؛ کسی که سهو نمیکند تنها خداوند یکتاست. همچنین شیخ صدوق با سندش از محمد بن ابراهیم بن اسحاق طالقانی، از ابن عقده، از علی بن حسن بن علی بن فضال، از پدرش از امام رضا (ع) نقل کرده که فرمود: امام توسط روحالقدس تأیید میشود و میان او و خداوند ستونی از نور وجود دارد که از طریق آن اعمال بندگان را میبیند. هرگاه به دانشی نیاز پیدا کند، این ستون گسترده میشود و امام آگاه میگردد، و هرگاه این ستون بسته شود، نمیداند. امام متولد میشود، فرزند دارد،… و فراموشی و سهو نیز دارد. محمد بن ادریس در آخر کتاب «السرائر» از کتاب محمد بن علی بن محبوب به سند خود از فضیل نقل میکند که گفت: به امام صادق (ع) در مورد سهو گفتم. امام فرمود: آیا کسی از آن رهایی مییابد؟ (یعنی با حالت پرسش و تعجب). فرمود: گاهی خادمی را پشت سرم مینشانم تا نمازم را حفظ کند. منبع: وسائل الشیعة، تألیف حر عاملی، جلد هشتم، صفحه ۲۵۲
حقیقت این مسئله تنها با دقت در تمام زبانها و انواع روایات واردشده روشن میشود.
در روایات آمده است که اهل بیت (علیهمالسلام) دارای چندین روح هستند که برخی از آنها دچار سهو و غفلت میشوند. اما «روحالقدس» که در آنان وجود دارد، نه میخوابد، نه غفلت میکند، نه لهو دارد و نه تکبر. حتی با اینکه روحالقدس جایگاهی عظیم دارد، در روایات آمده که در وجود آنان مراتبی هست که بسیار بالاتر از آناند.
این نشان میدهد که در وجود اهل بیت (ع) مراتب و طبقات مختلفی از روح یا مراتب وجودی هست. اگر ضعفی در یکی از این مراتب ظاهر شود، به این معنا نیست که سایر مراتب نیز دچار ضعف شدهاند.
نحوه جمع میان این مراتب نیز آسان است؛ چرا که آن مراتب پایینتر ممکن است حالاتی مانند سهو و نسیان داشته باشند، اما این حالتها آنقدر قوی نیستند که بر مراتب بالاتر غلبه کنند.
این مطلب را میتوان در وجود خود انسان نیز مشاهده کرد: مثلاً شهوت یا خشم ممکن است چیزی را طلب کنند، اما نیروی عقل و بازدارنده در برابر آن ایستادگی میکند.
