پرسش: در مورد درخواست حسین بن علی بن حسن مُثَلَّث بن حسن مُثنّى بن امام حسن مجتبی علیه‌السلام ـ معروف به صاحب فخ ـ از مولای ما امام موسی کاظم علیه‌السلام مبنی بر بیعت و پیروی از او چه می‌توان گفت؟ چنان‌که در روایات آمده، حسین بن علی که در واقعهٔ فخ به شهادت رسید و بر مدینه تسلط یافته بود، از امام موسی بن جعفر علیه‌السلام درخواست بیعت کرد. حضرت نزد او آمد و فرمود: «ای پسر عمو، مرا به چیزی وادار نکن که پسر عمویت، عمویم اباعبدالله را بدان وادار کردند و از من چیزی صادر شود که نمی‌خواهم، همان‌گونه که از اباعبدالله چیزی صادر شد که نمی‌خواست.» حسین پاسخ داد: «من تنها این امر را به شما عرضه کردم، اگر خواستی بپذیر و اگر نخواستی، تو را مجبور نمی‌کنم؛ و خدا بهترین یاری‌دهنده است.» (منبع: کتاب شریف کافی، جلد ۱، ص ۳۶۶، باب تشخیص حق از باطل در موضوع امامت) اولاً: درخواست بیعت و اطاعت از امام کاظم علیه‌السلام توسط حسین فخّی چه معنایی دارد؟ آیا او از مقام و جایگاه امامت حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام آگاه نبود؟ آیا نمی‌دانست که آن حضرت صاحب امر الهی و امام معصومی است که اطاعتش بر همه واجب است و از سوی خدا و رسولش و پدران پاکش منصوب شده؟ آیا این درخواست از روی ناآگاهی و جهل بود؟ چگونه ممکن است چنین جهلی نسبت به موضوعی به این درجه از حساسیت و اهمیت اعتقادی از کسی صادر شود که به خاندان اهل‌بیت علیهم‌السلام نزدیک و مورد احترام است؟ ثانیاً: چرا امام کاظم علیه‌السلام این انحراف فکری و عقیدتی را اصلاح نکرد؟ چرا امامت خود را برای او تبیین نکرد و نفرمود که اوست صاحب وصیت و عهد الهی، و امام معصومی که اطاعتش بر مسلمانان واجب است؟
پاسخ به این دو سؤال با احتمالاتی قابل تبیین است:
۱. درخواست حسین بن علی ممکن است صوری بوده باشد، و فقط برای این‌که قیام خود را فراگیر و مشروع نشان دهد، این تقاضا را در حضور اصحابش از امام کاظم علیه‌السلام کرده باشد،
و پس از آن، به امام اجازه داده که اگر نمی‌خواهد همراهی کند، مجبور به بیعت نباشد.
۲. ممکن است حسین نسبت به امامت امام کاظم علیه‌السلام جاهل بوده باشد،
و این جای تعجب ندارد؛ چنان‌که حضرت یعقوب علیه‌السلام نیز نبوت حضرت یوسف را از سایر فرزندانش پنهان کرد:
﴿قالَ يا بُنَيَّ لا تَقصُص رُؤياكَ عَلى إِخْوَتِكَ فَيَكيدوا لَكَ كَيداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلإِنسانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ﴾
و در چنین مواردی، ناآگاهی و جهل قابل عذر است؛ بر خلاف زمانی که حجت تمام شده باشد و با علم مخالفت صورت گیرد.
همچنین نقل شده که امّ ایمن از اهل بهشت است، ولی نسبت به امامت دوازده امام علیهم‌السلام آگاهی نداشت.
۳. در روایات، از حسین صاحب فخّ تمجید شده است؛
و این نشان می‌دهد که ممکن است شرایط و احوال پنهانی و پیچیده‌ای در پس ظاهر قضیه وجود داشته باشد که از دید عموم مخفی بوده است.
۴. از ضروریات در تحلیل تاریخی به‌ویژه درباره حوادث مربوط به پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله و اهل‌بیت علیهم‌السلام، این است که:
بر اساس ظاهر وقایع قضاوت شود، بدون آن‌که در پی دست یافتن به آن‌چه در پس پرده‌ها و پشت‌صحنه‌ها بوده باشیم؛
همان‌طور که در دوران ما نیز بسیاری از واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی تا سال‌ها مخفی می‌مانند و تنها با دسترسی به اسناد پنهانی مشخص می‌شوند.
در زمان‌های گذشته نیز چنین بوده و خصوصاً با توجه به پیچیدگی‌ها و تدابیر مخفی شخصیت‌های درگیر، شناخت حقیقت کامل، دشوار و گاه ناممکن است.