#۳۲۳۱
پرسش: میرزای قمی (رحمه‌الله) در قوانین، بعد از بحث در‌بارۀ حکم منکر ضروری دین، در فائده‌ای می‌گوید: «اعلم أنّ ضروري الدين كما يستلزم إنكاره الخروج عن الدين فضروري المذهب أيضاً يستلزم إنكاره الخروج عن المذهب، و‌هنا دقيقة لا بد أن ينبّه عليها و‌هي أنّ ضروري الدين قد يختلف باعتبار المذهب فيشتبه ضروري الدين بضروري المذهب، كما لو صار عند الشيعة وجوب مسح الرجلين ضرورياً عن النبيّ (صلَّى الله عليه و‌آله)، فإنكاره من الشيعة إنكار لضروري الدين ، بخلاف مخالفيهم؛ ترجمه: باید دانست که همان‌طوری که انکارِ ضروریِ دین [موجب ارتداد و] موجب خروج از دین می‌شود، انکارِ ضروریِ مذهب نیز موجب خروج فرد از مذهب می‌شود. البته در این‌جا نکتۀ لطیفی وجود دارد و آن این است که در ضروری دین بودن یا نبودن برخی امور بین مذاهب مختلف اختلاف است [و برخی مذاهب برخی امور را ضروری دین می‌دانند و برخی مذاهب همان امور را ضروری دین نمی‌دانند، بلکه چه‌بسا آن را نفی کنند.] در این موارد، ضروری دین با ضروری مذهب آمیخته و مشتبه می‌شود. برای مثال، چه‌بسا از نظر شیعه، وجوبِ مسحِ دو پا در وضو ضروری دین باشد و در‌نتیجه انکار آن انکار ضروری دین خواهد بود، [نه صرفِ انکارِ ضروریِ مذهب] در حالی که بر‌اساس دیگر مذاهب اسلامی چنین نیست و مسح دو پا ضروری دین قلمداد نمی‌شود (قوانین‌الأصول، ج 4، ص 447، إحياء الکتب الإسلامية).» آیا شما با سخن میرزای قمی (رحمه‌الله) موافق هستید؟ آیا شیعه با انکار ضروری مذهب، از دین خارج و کافر می‌شود؟ آیا این مبنا قابل‌تطبیق بر شیعۀ منکرِ توسل است؟ با توجه به اینکه حکم توسل در نزد عموم شیعه روشن است، آیا می‌توان گفت بر‌اساس مبنای صاحب‌قوانین (رحمه‌الله)، شیعۀ منکرِ توسل کافر است؟
پاسخ:
1. مشهور موافق مبنای صاحب‌قوانین (رحمه‌الله) نیستند و سخن ایشان را نپذیرفته‌اند. البته علامه مجلسی (رحمه‌الله) قبل از صاحب‌قوانین (رحمه‌الله)، مبنای یاد‌شده را مطرح کرده و پذیرفته‌است.
2. مشهور اَعلام و بزرگان منکر ضروری مذهب را از اسلام ظاهری خارج نکرده‌اند. از نظر این بزرگان منکر ضروری مذهب از اسلام حقیقی خارج است، ولی از اسلام ظاهری نه.
3. البته اگر ادلۀ مسئله‌ای قطعی و شخص از آن ادله آگاه باشد و باز هم آن را انکار کند، در این صورت شخص حتی از اسلام ظاهری نیز خارج است [و کافر محسوب می‌شود].