وصیت

1. اگر کسی باشد که ویژگی‌ها و خصوصیات مد‌نظر وصیت‌کننده را داشته باشد یا به آن ویژگی‌ها و خصوصیت‌ها نزدیک باشد و بتواند غرض وصیت‌کننده را بر‌آورده کند، او متولی وصیت می‌شود و باید وصیت و عمل کردن به وصیت به او سپرده شود و اگر چنین شخصی نباشد، نزدیک‌ترین وارث یا وارث‌ها، با اجازۀ از حاکم شرعی، متولی وصیت می‌شوند و باید مطابق وصیت عمل کنند. البته در‌صورتی نزدیک‌ترین وارث یا وارث‌ها متولی وصیت می‌شوند که وصیت‌کننده آن‌ها را از این کار منع نکرده باشد و همچنین قرینه‌ای نیز بر منع و پرهیز دادن وصیت‌کننده نباشد.
2. وصیت به ثلث ما‌ترک، به‌صورت مشاع، منافی معین بودن آن نیست. ورثه هنگام تقسیم، ما‌ترک باید یک‌سوم زمین را، که مورد وصیتِ موصی بوده‌است، تعیین و از سهم‌الارث جدا می‌کنند. البته این سخن در صورتی است که با تعیین و جدا کردن یک‌سومِ زمین، به کل زمین آسیبی نرسد. اگر با تعیین و جدا‌سازی یک‌سوم به کل زمین ضرری برسد، در این صورت باید همۀ زمین فروخته و با یک‌سوم قیمت آن زمینی دیگر خریداری شود و این زمین خریداری‌شده به امور خیریه [و در حق وصیت‌کننده] اختصاص یابد.

1. اهدای اعضای حیاتی و مهم، مانند کلیه و قلب و…، جایز نیست، هر‌چند مؤمنی دیگر برای ادامۀ زندگی، به این اعضا نیاز داشته باشد.
2. البته اهدایِ عضوِ شخصِ غیر مسلمان برای ادامۀ حیاتِ شخصِ مسلمان جایز و صحیح است.
3. از آن‌چه گذشت روشن می‌شود که وصیت به اهدای عضو از سوی شخص مسلمان پذیرفته و نافذ نیست.

1. وصیت وقتی نافذ و لازم‌الاجرا‌ست که به‌اندازۀ یک‌سومِ ما‌ترک [یا کم‌تر از آن] باشد.
2. اگر تنها دارایی میت یک خانه است و دارایی دیگر ندارد، وصیت به وقف برای مسجد، به‌اندازۀ یک‌سومِ آن خانه نافذ خواهد بود، نه بیش از آن، ولی اگر میت علاوه‌بر خانه، دارایی دیگری داشته باشد، وصیت به‌اندازۀ یک‌سومِ کل داراییِ میت نافذ خواهد بود.
3. اگر ساخت مسجد، حتی با کمک گرفتن از مردم و خیرین یا حتی با کمک گرفتن از ادارۀ اوقاف، ممکن نباشد، می‌توان مقداری از زمین مورد‌وصیت را، فروخت و با پول آن، زمین باقی‌مانده را ساخت.
راه دیگر برای اجرای وصیت این است که کل زمین وصیت‌شده فروخته شود و با پول حاصل از فروش زمین، در جایی ارزان‌تر، زمین خریداری شود و با باقی‌ماندۀ پول، مسجد ساخته شود.
به سخن دیگر، باید از هر راه ممکن، به وصیت عمل شود.
4. اگر احداث مسجد از هیچ راهی ممکن نباشد، اعم از این‌که ورثه تمکن مالی نداشته باشند و از دیگران نتوانند یاری بجویند یا در صورت داشتن تمکن مالی، راضی به هزینه کردن برای احداث مسجد نباشند یا به هر علت دیگری ساخت مسجد ممکن نباشد، در این صورت مبلغی به‌اندازۀ ارزش یک‌سومِ ما‌ترک باید در صدقۀ جاریه‌ای هزینه شود. برای مثال، با مبلغی به‌اندازۀ ارزش یک‌سومِ ما‌ترک می‌توان در احداث مسجدی دیگر یا در احداث حسینیه‌ای یا… مشارکت کرد.

1. نماز‌های میت باید با نیت «قضای آن‌چه در ذمۀ میت بوده‌است احتیاطاً» باشد.
2. خواندن نماز به‌نیابت از میت، به‌صورت جماعت، جایز است، به شرطی که نماز‌ها‌[یی که دو نفر نیت می‌کنند] و روز‌های آن نماز‌ها مختلف باشند، [یعنی هر دو آن‌ها (امام و مأموم) یک نمازِ یک تاریخِ معین را نخوانند].

1. قضای نماز و روزه، به‌اندازه‌ای قطعی و یقینی است، دین محسوب می‌شود و از اصل ما‌ترک محاسبه و هزینه می‌شود. شما باید یک‌سومِ مبلغِ قضایِ نماز و روزۀ قطعی را از سهم خود بپردازید.

2. وصیت مادر به این‌که بخشی از خانه به‌عنوان حسینیه وقف شود و نیز وصیت به قضای نماز و روزۀ پدر وصیت است و به‌قدرِ یک‌سومِ ما‌ترک یا کم‌تر از آن، نافذ است.

3. شما باید یک‌سوم از یک‌سومِ ما‌بقیِ ترکه را برای وصیت مادر اختصاص دهید، یعنی یک‌سوم از یک‌سومِ ما‌بقی ترکه را برای قضای نماز و روزۀ پدر‌تان و سپس برای وقف حسینیه اختصاص دهید.

4. یک‌سوم از یک‌سومِ ما‌بقیِ ترکه بعد از محاسبۀ هزینۀ قضایِ نماز و روزۀ مادر‌تان است، یعنی از کل ما‌ترک باید هزینۀ قضایِ نماز و روزۀ مادر‌تان را خارج کنید و سپس از یک‌سومِ ما‌بقیِ ترکه، هزینۀ قضایِ نماز و روزۀ پدر‌تان و نیز هزینۀ وقف حسینیه را بپردازید. اگر بقیۀ ورثه به وصیت عمل نکنند، شما باید یک‌سومِ سهمِ خود‌تان (یک‌سوم از یک‌سومِ ما‌بقیِ ترکه) را برای عمل به وصیت مادر‌تان (قضایِ نماز و روزۀ پدر‌تان و وقف حسینیه) قرار دهید.

5. شما باید هزینۀ مربوط به حسینیه را به‌عنوان امانت، تا زمانی که بقیۀ ورثه به وصیت عمل و حسینیه را وقف کنند، در نزد خود نگه دارید.

ابراز اراده خواهر مالک، مبنی بر اینکه ساختمان وقف امور خیریه شود، به منزله وصیت شرعی تلقی می‌شود که بعد از وفات او اجرا خواهد شد.

اما اقدام خواهران به وقف کردن ساختمان به‌صورت خیریه، برای اجرای وصیت قبل از فوت مالک، منوط به اجازه حاکم شرعی و در نظر گرفتن مصلحت برای خواهر وصیت‌کننده است. این امر دور از انتظار نیست، به‌ویژه اگر دو خواهر وارث حق ارث خود را به نفع خواهر وصیت‌کننده ساقط کنند.

اگر امکان جمع میان فتاوای مرجع متوفی، وصی، و ورثه وجود داشته باشد، این راهکار ارجح است.

در غیر این صورت، باید میان تقلید مرجع متوفی و تقلید مرجع ورثه (در صورت امکان) جمع شود، حتی اگر این امر با رضایت و مصالحه میان طرفین حاصل گردد.

اگر هیچ‌کدام از این دو حالت ممکن نباشد، تقلید مرجع ورثه ملاک قرار می‌گیرد؛ زیرا ورثه، اولیاء ترکه‌ی متوفی و صاحب حق در آن هستند.

۱. عمل به وصیت او جایز است، بلکه در تجهیز او به روش مذهب ایمان، واجب می‌باشد.

۲. اما دفن در قبرستان مؤمنان، تابع نوع وقف قبرستان است؛ این‌که آیا مخصوص آنان وقف شده است یا شامل سایر مسلمانان نیز می‌شود.

۱. تغییر دادن وصیت، نه از طرف ورثه جایز است و نه از طرف کسی که وصیت به نفع او شده است.

۲. بلی، در صورتی که شخصِ مورد وصیت ناتوان باشد و انجام حج برای او متعذّر گردد، برای ورثه جایز است که مال را به شخص دیگری بدهند.