پرسش: ضرت خضر کودکی بی‌گناه را کُشت در حالی که جناب مسلم‌بن عقیل از کشتن ابن‌زیاد چشم پوشید، ابن‌زیادی که طاغی و جانی و مجرم بود. فلسفه و حکمت کار حضرت خضر چه بوده‌است و این ماجرا به چه هدفی در قرآن آمده‌است؟
1. علمای امامیه و غیر‌امامیه فتوا داده‌اند که اگر کفار تترس* کردند، یعنی از برخی افراد، مانند کودکان یا زنان یا…، به‌عنوان سپر انسانی استفاده کردند، کشتن آن‌ها، به‌خاطر شکست دادن لشکر کفر و دست‌یابی به پیروزی، جایز است.
2. البته هم تترس کردن و هم کشتن افرادی که تترس شده‌اند، به‌لحاظ دینی، جایز نیست و مسلمانان از این کار‌ها برئ هستند، ولی وقتی هدف بزرگ‌تر و مهم‌تری بر این امر مترتب باشد و آن امر مهم‌تر از راهی دیگر قابل‌دست‌یابی نباشد، در این صورت کشتن افرادی که سپر انسانی قرار گرفته‌اند جایز است. این مورد با اقدامِ مجاهدینِ در راه خدا قابل‌مقایسه است، مجاهدینی که جان خود را در این راه فدا می‌کنند.
3. همان‌طوری که در کشور‌های مختلف، مانور‌هایِ مختلف و متعددِ نظامی، با سلاح‌های واقعی، انجام می‌شود و معمولاً در چنین مانور‌هایی، افرادی کشته می‌شوند، ولی کشته شدن چند نفر در هر مانور در مقایسه با هدفی که به‌خاطر آن هدف مانور انجام می‌شود، چیز بزرگی نیست و برای همین، کشته شدن افراد در مانور‌های نظامی موجب نمی‌شود کشور‌ها دست از انجام دادن آن بکشند و مانور‌های نظامی را تعطیل کنند. این مانور‌ها برای آموزش و آماده‌سازی ارتش برای دفاع از کشور و مردمان کشور انجام می‌شود و این هدف هدفی بزرگ است و کشته شدن چند نفر در مقایسۀ به آن چیز زیادی نیست.
4. انسان امروزی [سقط جنین را امری عادی می‌داند و] حتی جنینی را که روح در آن دمیده شده‌است، سقط می‌کند در حالی که چنین کاری تهدیدی جدی برای مادر است و ممکن است به زندگی مادر پایان دهد.
5. در روایات وارد شده‌است زنده ماندن آن کودک بشریت را از نعمتِ وجودیِ هفتاد پیامبر محروم می‌کرد.
6. اما در مورد این سخن که جناب مسلم‌بن عقیل ابن‌زیاد را نکشت، باید گفت این کار مبتنی بر اندیشه‌ای دیگر است، اندیشه‌ای که از امیر مؤمنان، حضرت علی، و از حضرت امام حسن و از حضرت امام حسین (علیهم‌السلام)، شروع شد و دیگر ائمه (علیهم‌السلام) نیز پروردۀ همین مکتب و آیین و منش بودند. در این نگاه و اندیشه، تحکیم و تثبیت اصول از پیروزی موقت بالا‌تر و مهم‌تر است، خصوصاً از پیروزیِ موقتی که بر مردمان غافل آن دوره تأثیر چندانی نمی‌گذاشت و مردم در به‌دست آوردنِ آن نقشی نداشتند.
7. باید توجه داشت که توازن میان اهداف و اغراض و، به اصطلاح، مقایسۀ مصالح و مفاسد و احراز آن‌ها و احرازِ درجاتِ آن‌ها نباید بر‌اساس حدس و گمان انجام شود. به سخن دیگر، با حدس و گمان و معیار‌های ظنی و غیر‌یقینی، نباید وجود مصلحت یا مفسده را احراز کنیم یا یکی از آن‌ها را بر دیگری ترجیح دهیم. تشخیص مصالح و مفاسد و ترجیح آن‌ها باید از روی علم و یقینی عقلانی یا وحیانی باشد.
8. اما نقل این ماجرا در قرآن کریم برای بیان مطابقت تشریع و تکوین است. قرآن کریم با بیان این ماجرا می‌گوید تشریع الهی مطابق تکوین او و تکوین او مطابق تشریع او است. به سخن دیگر، برنامه‌های حکومتِ مخفیِ الهی در این عالم که به دست مردانی آسمانی و خدایی انجام می‌شود، با قضا‌و‌قدر تکوینی هماهنگ و مطابق است.
[*: «تترس» در لغت به معنی پنهان شدن در زیر زره است و در اصطلاح فقهی هنگامی به‌کار می‌رود که کافران افرادی را که کشتن آن‌ها جایز نیست، سپر خود قرار دهند، افرادی مانند زنان، کودکان، اشخاص مسلمان و… .]