فقه پزشکی

1. سقط جنین به‌خاطر مسائل و مشکلات اقتصادی جایز نیست مگر این‌که شخص ناچار و مضطر شود.
2. سقط جنین به‌طور کلی حرام است، ولی هرقدر مدت بارداری کم‌تر باشد، شدت حرمتش هم کم‌تر است.
3. هرقدر مدت بارداری بیش‌تر باشد، شدت حرمت نیز بیش‌تر است تا این‌که مدت بارداری به چهل روز برسد. در چهل روز، جنینْ انسانی کامل می‌شود و سقط آن برابر‌با قتل یک انسان است.

1. اهدای اعضای حیاتی و مهم، مانند کلیه و قلب و…، جایز نیست، هر‌چند مؤمنی دیگر برای ادامۀ زندگی، به این اعضا نیاز داشته باشد.
2. البته اهدایِ عضوِ شخصِ غیر مسلمان برای ادامۀ حیاتِ شخصِ مسلمان جایز و صحیح است.
3. از آن‌چه گذشت روشن می‌شود که وصیت به اهدای عضو از سوی شخص مسلمان پذیرفته و نافذ نیست.

1. موت آجل که حتمی است و در لوح محفوظ ثبت شده‌است همۀ اقسام مرگ را، اعم از مرگ طبیعی و قتل عمد و قتل خطایی و انتخاری و خودکشی و…، شامل می‌شود.
2. نه قضا و قدر حتمی انسان را بر کاری مجبور می‌کند و نه علم حضرت حق تعالی به امور موجب جبر انسان است. انسان مجبور نیست و مختار است، ولی مختار بودن به معنای تفویض نیست. اختیار با جبر و تفویض متفاوت و امری بین آن دو است.
3. پزشکان و اطبا و دیگر صاحبان حرفه‌ها و مشاغل که خدمتی را عرضه می‌کنند مسئول هستند و تقصیر و کوتاهی کردن آن‌ها در خدمات مورد‌انتظار از آن‌ها موجب غرامت می‌شود.

مقدار دیه به‌میزان اختلاف سالم و معیوب از نظر درصد خسارت است. دیۀ هر پا نصف دیۀ کامل است و باید درصدی که یک پا آسیب دیده‌است از دیۀ کامل محاسبه و به‌عنوان دیه پرداخت شود.

1. تقدیر الهی و معلوم بودن رزق و روزی هر شخص در علم خداوند سبحان به معنای مجبور بودن مخلوقات (انسان) نیست. آری، همه چیز در علم الهی مقدر است و آن‌چه مقدر شده‌است بی هیچ شکی، عیناً محقق خواهد شد، ولی با حفظ اختیار بندگان.
2. مختار بودن انسان‌ها متعلَّق علم الهی است و محال است انسان مختار نباشد و مجبور باشد. تقدیر الهی به این تعلق گرفته‌است که انسان مختار باشد و کار‌های خود را با اراده و اختیار خود انجام دهد و در‌نتیجه مختار نبودن انسان محال است. اگر انسان در انجام دادن کار‌ها مجبور باشد، معلوم عینی (چیزی که در عالَم محقق می‌شود) با علم الهی و تقدیرات خدای توانا هم‌خوان نخواهد بود و این محال است.
3. بر‌اساس آن‌چه گذشت، باید بین «تقدیر افعال انسان‌ها» و «تسبیب افعال انسان‌ها» تفاوت قائل شد. خداوند تعالی افعال انسان را مقدر و روشن کرده‌است، ولی علت و سبب افعال [به‌طوری که ارادۀ انسان در انجام فعل نقشی نداشته باشد] نشده‌است. پس باید گفت «تقدیر» مقابل «تسبیب» است.
4. آن‌چه گذشت در قرآن مورد‌اشاره قرار گرفته‌است. خداوند می‌فرماید: «أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَالِ هَٰؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا؛
ترجمه: هر‌كجا باشيد شما را مرگ درمى‌يابد، هر چند در بُرج‌هاى استوار باشيد. و اگر [پيشامد] خوبى به آنان برسد، مى‌گويند: اين از جانب خدا‌ست و چون صدمه‌اى به ايشان برسد، مى‌گويند: اين از طرف توست! بگو: همه از جانب خداست! [آخر ] اين قوم را چه شده‌است كه نمى‌خواهند سخنى را [درست‌] دريابند؟! (سورۀ مبارکۀ نسا، آیۀ شریفۀ هفتاد و هشت، ترجمۀ فو‌لا‌د‌وند).»
خداوند در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا؛
ترجمه: هر‌چه از خوبی‌ها به تو مى‌رسد از جانب خداست و آن‌چه از بدى به تو مى‌رسد از خود توست. و تو را به پيامبرى، براى مردم فرستاديم، و گواه بودن خدا بس است (سورۀ مبارکۀ نسا، آیۀ شریفۀ هفتاد و نُه، ترجمۀ فولاد‌وند)».
[منافقان هنگامی که برایشان پیشامدی خوب و نیک پیش می‌آمد، می‌گفتند اين پیشامد و رخداد از جانب خدا‌ست و چون صدمه‌اى به ايشان می‌رسید، مى‌گفند اين از طرف پیامبر است.] خداوند این نگرش را رد کرد و فرمود تقدیر هیچ کاری از قدرت و هیمنه و سیطرۀ الهی خارج نیست، تقدیر همۀ امور به دست خدا و بر‌اساس حکم خدا‌ست و [گذشت که] «تقدیر» با «تسبیب» متفاوت و با آن

تغایر است. بر‌اساس این، تحقق خیر‌ها و نیکویی‌ها و حسنات به خدا‌وند سبحان منتسب است و شر‌ها و کاستی‌ها و سیئات به انسان.
5. [همان‌طوری که تقدیر با تسبیب متفاوت و با آن متغایر است]، «تسبیب» با «سلطه» و «سیطره» و «خارج از قدرت و حکم الهی نبودن» نیز متفاوت است. «تسبیب» و «سببیت» به معنای محقق کردن فعل و صادر کردن فعل است در حالی که «سلطه» و «سیطره» و «خارج از قدرت و حکم الهی نبودن» و «تحت قدرت و سلطۀ الهی بودن» به معنای «خارج نبودنِ فعلِ انسان از نظم و قانون عمومی است، نظم و قانونی که در راستای اهداف خداوند است».
6. حضرت زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) نیز در پاسخ به گستاخی و بی‌ادبی یزید، سلطه و هیمنه و احاطۀ الهی را یاد‌آور شد و در پاسخ به این گستاخی که: «خدا‌وند با برادرت چه کرد»، فرمود: «ما رأيت إلا جميلا؛ جز زیبایی چیزی ندیدم.» مراد از «جمال» حُسن و زیبایی‌ای معمولی نیست، بلکه مراد نهایتِ گیرایی و کشش [به سوی حضرت حق] است. آری، آن‌چه یزیدیان در کربلا کردند شر محض بود، [ولی آن‌چه به خدا‌وند منتسب است خیر و زیبایی و جمال است].
7. بر‌اساس آن‌چه گذشت روشن می‌شود که فقر و تنگدستی انسان‌ها و دیگر شرورِ عالَمِ هستی از سیطره و قدرت حضرت حق خارج نیست، ولی خدا‌وند سبب فقر و شرور نیست و در‌نتیجه فقر و دیگر شرور به ساحت مقدس و منزه ایشان منتسب نیست. شرور و سیئات بر‌خاسته از کوتاهی‌های انسان یا جامعه یا دولت یا… است و تا خودشان نخواهند و تا خودشان اراده نکنند، چیزی تغییر نمی‌کند که خدا‌وند فرموده‌است: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلَا مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَالٍ؛
ترجمه: خداوند سرنوشت هیچ قوم (و ملتی) را تغییر نمی‌دهد مگر آن‌که آنان آن‌چه را در خودشان است تغییر دهند. و هنگامی که خدا ارادۀ سوئی به قومی (به‌خاطر اعمالشان) کند، هیچ چیز مانع آن نخواهد شد و جز خدا، سرپرستی نخواهند داشت (سورۀ مبارکۀ رعد، آیۀ شریفۀ یازده).»
8. آری، خداوند متعال به سبب رحمت واسعۀ خود، شرور و بدی‌ها و رنج‌ها و بلاها را برای بندگان ضعیف خود به خیر و خوبی و نیکویی و منفعت تبدیل می‌کند.
9. هر آفریده‌ای رزقی دارد و این رزق ابعادی مختلف دارد. گاهی رزق مخلوقی در گرو برخی اسباب و عوامل مادی یا معنوی است، همان‌طوری که رزق و روزی هر شخصی مرهون تلاش و کوششِ خودِ شخص است.
هر شخصی رزقی دارد و باید برای به‌دست آوردن آن تلاش کند، ولی سعی و تلاش شخص سبب و علت به‌دست آمدن رزق نیست، بلکه معدّی است که شخص را شایستۀ افاضۀ خدا‌وند می‌کند. رزق وابستۀ افاضۀ خداوند است. رزق را خدا‌وند افاضه می‌کند و کار و کوشش انسان را شایستۀ افاضه قرار می‌دهد به‌طوری که بدون تلاش و کوشش، شخص شایستگی در‌یافت فیض الهی را نخواهد داشت. و این سخن سخنی دقیق و عمیق و یکی از معانیِ «لا جبر و لا تفویض، بل أمر بین الأمرین» است. «لا جبر و لا تفویض، بل أمر بین الأمرین» به معنای مشارکت خدا و بندۀ خدا در انجام دادن و محقق کردن فعل نیست. خدا‌وند در انجام دادن کار‌ها و محقق کردن مخلوقات به مشارکت و کمک و یاری کسی نیاز ندارد و با کسی مشارکت نمی‌کند. «لا جبر و لا تفویض، بل أمر بین الأمرین» به این معنی است که مخلوق با سعی و تلاش، آمادۀ در‌یافت فیض الهی می‌شود و بر‌‌اساس استعداد و قابلیت خود، خدا‌وند به او افاضه می‌کند.
10. پس در‌یافت فیض الهی، خصوصاً فیوضات دنیوی، در گروِ سعی و تلاش و کوششِ شخص است. هر‌که ــ خصوصاً در دنیا ــ سعی و تلاش کند خدا‌وند فیضش را به او ارزانی خواهد داشت، چه مؤمن باشد و چه کافر: «كُلًّا نُمِدُّ هَٰؤُلَاءِ وَهَٰؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا؛ و ما به هر دو فرقه (از دنیا‌طلبان و آخرت‌طلبان) به لطف پروردگارت مدد خواهیم داد، که لطف و عطای پروردگار تو از هیچ‌کس دریغ نخواهد شد (سورۀ مبارکۀ اسرا، آیۀ شریفۀ 20، ترجمۀ الهی قمشه‌ای)».
11. اما در‌مورد مرگ و میر در اثر فقر و نداری و گرسنگی، باید گفت که مرگ کودکان مستضعف و دیگر مستضعفان در اثر گرسنگی، از نظم عمومی خارج نیست، نظم عمومی‌ای که اهداف آفرینش را تأمین می‌کند. نظمِ عمومیِ آفرینش هر آفریده‌ای را به کمالش می‌رساند و این افراد (افراد مستضعفی که در اثر فقر می‌میرند، خصوصاً کودکان) نیز از این قاعده مستثنی نیستند. این افراد یا در همین دنیا به کمال خود می‌رسند و بعد می‌میرند یا به هنگام رجعت، حیاتی دو‌باره خواهند یافت و در دنیایِ مادیِ بعد از رجعت، به کمالشان خواهند رسید.

1. جان انسان‌ها محترم است، ولی احترام جان آدمی أ. امری ذو‌مراتب است و ب. دارای معانی مختلف و متعدد است.
2. «حرام بودن کشتن» و «واجب بودن نجات از هلاکت» و مرگ» و «واجب بودن جلو‌گیری از ضرر و زیان و آسیب» و «واجب بودن تأمین خورد و خوراک و پوشاک و مسکن» و… از معانی «حفظ جان انسان» است.
3. معنای اول برای همۀ انسان‌ها ثابت است، اعم از مسلمان و غیر‌مسلمانی که با مسلمانان در صلح است و سر جنگ و نزاع ندارد.
4. معنای دوم (نجات دادن جان انسان از مرگ) برای شخص مؤمن (شیعه) و غیر‌مؤمن مستضعف ثابت است و تعمیم آن برای افرادی غیر از دو مورد گفته‌شده محل اشکال است، خصوصاً با توجه به این‌که خود مریض از کمک کردن و احیای قلبی منع کرده‌است و کمک و احیای او برای خود پرستار منع قانونی دارد و موجب ضرر و زیان او می‌شود.
5. در‌نتیجه «وجوب نجات جان آدمی» منحصر در نجات مؤمن و نجات غیر‌مؤمنِ مستضعف است و دیگران را شامل نمی‌شود.
6. آری، نجاتِ جانِ مؤمن و نجاتِ جانِ غیرِ‌مؤمنِ مستضعف واجب است، ولی اگر خود مریض از نجات و احیا منع کرده‌است و از سوی دیگر، اگر نجات و احیای او برای نجات‌دهنده (پرستارِ در فرض سؤال) تبعات قانونی سنگین داشته باشد که برای پرستار زیان‌بار و نا‌عادلانه باشد یا موجب جریمه با مبالغ زیاد و چشم‌گیر شود، در این صورت وجوبِ نجاتِ جان به‌کلی، خصوصاً در غیرِمؤمنِ مستضعف، ساقط می‌شود و لازم نیست پرستار بیمار را را، خصوصاً اگر غیرِ‌مؤمنِ مستضعف باشد، نجات دهد.
7. اگر پرستار به احیای قلبی بپردازد و در اثر احیای قلبی آسیبی به استخوان‌های بیمار وارد شود، دیه و غرامت نخواهد داشت، چرا‌که در این غرض احیا‌گر (پرستار) محسن و نیکو‌کار است و راهی برای مؤاخذه و باز‌خواست نیکوکاران وجود ندارد: «مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ؛ بر نیکوکاران مؤاخذه‌ای نیست (سورۀ مبارکۀ توبه، آیۀ شریفۀ نود و یک)».

1. سقط جنین حرام است، ولی حرمت آن در حدِ حرمتِ سقطِ جنین در چهار ماه ابتدایی نیست.
2. [سقط جنین به‌طور کلی حرام است]، ولی حرمت آن دارای مراتب است به‌طوری که حرمت سقط جنین چهار‌ماهه شدید‌تر از حرمت سقط جنین سه‌ماهه است و حرمت سقط جنین سه‌ماهه شدید‌تر از حرمت سقط جنین دو‌ماهه است و حرمت سقط جنین دو‌ماهه شدید‌ سقط جنین یک‌ماهه است.
3. وقتی چهار ماه جنین تمام و روح در آن دمیده شد، سقط آن مانند قتل یک انسان زنده است و دیۀ کامل دارد.
4. چه‌بسا بقای جنین و تولد آن موجب شود زندگی مشترک بین زوجین نیز مستحکم شود.

1. ادرار کردن با آلت تناسلی زنانگی علامت شرعی و طبی بر زن بودنِ شخص است و لغو و بیهوده و معطل بودنِ آلتِ تناسلی مردانه نشانۀ مرد نبودنِ شخص است. [در‌نتیجه شخص یاد‌شده زن است و مرد نیست.]
2. پس شخص یاد‌شده در همۀ احکام، اعم از ازدواج و…، به‌منزلۀ زن است.

1. حکم پیوند رحم همان حکم پیوند دیگر اعضا‌ست. پیوند اعضا با توجه به ذات و ماهیت عمل، جایز است و اشکالی ندارد.
2. حکم پیوند تخم‌دان‌ها که تابع رحم‌اند، همان حکم پیوند رحم است.
3. لقاح تخمک با منیِ مردی که نسبت‌به صاحبِ قبلیِ تخمک (نسبت‌به فرد اهدا‌کننده) اجنبی است اشکال دارد، بلکه با توجه به این‌که رحمِ صاحبِ قبلیِ تخمک (رحمِ فردِ اهدا‌کننده) برای مرد اجنبی حرام است، تلقیح تخمک او با منی مرد اجنبی نیز قطعاً حرام خواهد بود.
4. با پیوند رحم، رحم از اعضایِ بدنِ زنی است که عمل پیوند را انجام داده‌است.
5. پس فرزند متولد‌شده فرزند زن دوم است، زنی که عمل پیوند را انجام داده‌است، زیرا رحم از اعضایِ بدنِ آن زن است و او صاحب فعلی رحم است.
6. اما تخم‌دان‌ها به صاحب قبلی‌شان (زنی که رحم و تخم‌دان‌ها از او گرفته شده‌است) منتسب است و در‌نتیجه صاحب تخم‌دان‌ها (زنی که رحم و تخم‌دان‌ها از او گرفته شده‌است) مادر نوزاد متولد‌شده خواهد بود.
7. به سخن دیگر، نوزاد متولد‌شده دو مادر خواهد داشت.
8. حکم اخذ رحم از شخصی دیگر، مرده یا زنده، تفصیل و بستگی دارد به مسلمان بودن و مؤمن بودن و غیر‌مسلمان بودن شخصی که رحم از او گرفته می‌شود. اگر فردی که رحم از او گرفته می‌شود مسلمان نباشد و در صورت زنده بودن، به اهدای رحم اقدام کرده باشد، اخذ رحم و پیوند آن جایز است.
9. پیوند رحم مادر به دخترش، اگر همراه با پیوند تخم‌دان‌ها باشد، در این صورت صاحب تخمک‌ها مادر زوجه خواهد بود و در‌نتیجه لقاح آن‌ها با منی زوج به‌لحاظ تکلیفی اشکال خواهد داشت، زیرا مادر‌زن حرث و کشت‌زار شخص نیست.
10. پیوند رحم خواهر به خواهرش فی‌نفسه جایز است، هر‌چند شخصی که رحمش را اهدا می‌کند (خواهرِ شخصِ پیوند‌گیرنده) با از‌‌بین بردن رحم و خارج کردن آن از بدنش مرتکب حرام می‌شود.
11. در همۀ موارد اشکالی مشترک وجود دارد و آن تلقیح منی زوج با تخمک زن اجنبی است. آری، تلقیح منی زوج با تخمک زن اجنبی اشکال دارد، ولی نوزاد متولد‌شده حلال‌زاده و منتسب به صاحب منی (زوج) است و صاحب تخمک و صاحب رحم دو مادر نوزاد محسوب می‌شوند، یعنی نوزاد متولد‌شده دو مادر خواهد داشت، صاحب رحم و صاحب تخمک.
11. البته اگر صاحب تخمک از افرادی باشد که برای زوج حرام‌اند، در حلال‌زادگیِ نوزادِ متولد‌شده اشکال وجود دارد.

1. آن‌چه در شمارۀ (1) گفته‌اید صحیح است.
2. در فرض سؤال، پیوند رحم جایز است.
3. در‌بارۀ آن‌چه در شمارۀ (3) گفته‌اید باید بگویم که جمع بین دو خواهر در ازدواج جایز نیست، یعنی شخص نمی‌تواند با هر دو خواهر ازدواج کند به‌طوری که دو خواهر هم‌زمان در عقد شخص باشند. این سخن به پیوند رحم ارتباطی ندارد و پیوندِ رحمِ خواهر از این حیث بی‌اشکال است، زیرا بعد از پیوند، رحمْ رحم زوجه محسوب می‌شود، نه رحم خواهرش. هر عضوی بعد از پیوند، از اعضای بدن شخصی محسوب می‌شود که پیوند اعضا را انجام داده‌است، همان‌طوری که این سخن در‌بارۀ قلب و کلیه و دست نیز صادق است، وقتی که این اعضا از شخص کافر گرفته شود و به بدن فرد مسلمان پیوند زده شود.
قلب و کلیه و دستی که از کافر گرفته شده و به فرد مسلمان پیوند داده شده‌است، به فرد مسلمان منتسب است، نه به شخص کافر و از اعضای فرد مسلمان است، نه از اعضای فرد کافر.
اما حکمِ پیوندِ تخم‌دان‌ها حکم پیوند از شخص اجنبی است، زیرا منع از ازدواج با خواهر‌زن منعی ابدی نیست [و فقط تا زمانی که زوجه در عقد نکاح با زوج است، خواهرش بر زوج حرام است].

عمل جراحی یاد‌شده جایز است به شرطی که أ. دارای غرض عقلایی راجح و قابل‌اعتنا باشد و ب. [فقط] مدتی موجب عذر شخص شود و شخص [فقط] تا مدتی معین نتواند وضوی را به‌صورت کامل به جا آورد.

1. إذا كانت هذه الأشياء مفيدة [حلال] وتسبب ضررًا وخسارة وخسارة من جانبها أو قد تؤدي إلى ضرر وخسارة من جانبها، ففي هذه الحالة، ستتحمل هذه الأضرار المال وشرائها وبيعها نتيجة لهذا الهدف لا شيء.
2. إن شروط هذه جوازات السفر تجعل الحصول على المزيد من المال والمصاريف أكثر ضررًا وخسارة أو ضررًا على جانبها من المنتج أو إلى حد أقل. [بعد ذلك، إذا تم عرض مسار عمل خاص للحصول على جزء من قطع الغيار أو عرضه بشكل سليم، فيتعين عليك توفير المزيد من الإرشادات والمواد وطرحها على الفور.]

سقط جنین به صورت ابتدایی جایز نیست، مگر اینکه خطری جدی مانند تهدید به مرگ برای زن وجود داشته باشد.

در اصل جایز است و مقید به ضرورت نیست، و اما کسی که آن را قرار می‌دهد، جایز است مشروط به اینکه پزشک زن باشد.

در صورتی که موضوع از نظر پزشکی دارای احتمال خطر باشد و درمان آن منحصر به پزشک مرد گردد (به‌دلیل نبود پزشک زن در دسترس)،
معاینه جایز است،
به شرط آن‌که:

۱. شوهر یا یکی از محارم زن هنگام معاینه در محل حضور داشته باشد.
۲. قسمت‌های بدن فقط به اندازه ضرورت آشکار شود.
۳. تماس بدنی مستقیم انجام نشود و از دستکش یا وسایل مشابه برای جلوگیری از تماس غیرضروری استفاده گردد.
۴. هرگونه حرام غیرضروری پرهیز شود و فقط در حد ضرورت اقدام صورت گیرد.

۱- خیر، چنین حقی ندارد؛ زیرا ولیّ شرعی پدر است.

۲- بله، اگر وضعیت اضطراری و خطرناکی باشد و امکان ارتباط با پدر وجود نداشته باشد، جایز است.

۱- هنگام کاشت و پیوند تخمدان و اتصال آن به بدن و رحم زن، آن عضو جزئی از بدن او می‌شود؛ همان‌گونه که در مورد کلیه، قلب یا اعضای ظاهری همچون دست و چشم اتفاق می‌افتد.

۲- بلی، اتصال و پیوند از طریق جریان خون و رگ‌ها با عضو صورت می‌گیرد و این‌که ژن‌های آن از اهداکننده است مانع از پیوند و اتحاد عضو با بدن گیرنده نمی‌شود؛ همانند سایر اعضای پیوندی.

۳- البته از نظر نسب، احتیاط ترک نشود؛ به این معنا که کودک متولدشده از آن تلقیح، هم به صاحب اصلی تخمدان و تخمک منسوب باشد و هم به همسر (گیرندهٔ پیوند) به‌عنوان مادر، و البته به شوهر به‌عنوان پدر.

۴- بلی، عمل اهدای تخمدان از سوی زن اهداکننده از جهت تکلیفی اشکال دارد؛ زیرا موجب نقص در بدن او می‌شود و چنین کاری برای او جایز نیست.

۵- امّا اگر پیوند صورت گرفت و تخمدان در بدن همسر کاشته و با بدن او یکی شد، آنگاه تلقیح نطفهٔ شوهر با آن تخمک‌ها اشکالی ندارد.

جایز نیست، مگر این‌که زندگی او بر آن متوقف باشد.

۱. دیه سقط جنین حدود ۳۵ مثقال صیرفی طلا است.

۲. بنابر احتیاط، دیه بر عهده هر دو است: هم مباشر (کسی که مستقیماً اقدام به سقط کرده) و هم سبب (کسی که زمینه و دستور آن را فراهم کرده است).

۳. وارث دیه، طبقه دوم از ورثه می‌باشند.

۱. در صورت شک در خروج منی، در ظاهر حکم به تحقق جنابت نمی‌شود.

۲. اما در صورت یقین به خروج منی از طریق لوله، به‌ویژه همراه با احتلام یا تحریک جنسی، بنابر احتیاط باید حکم به جنابت شود؛ همان‌گونه که خروج ادرار ناقض طهارت است.