تعداد پرسش‌ها: ۳۶۸
شخص باید طواف را اعاده کند و بنا‌بر احتیاط مستحب، سعی و تقصیر را دوباره به جا آورد.
در صورت پوشیدن لباس دوخته‌شده از روی عمد یا به‌خاطر اضطرار، کفاره واجب است و با تعدد نوع ملبوس، کفاره نیز متعدد می‌شود، یعنی برای شلوار باید یک کفاره و برای پیراهن کفاره‌ای دیگر بدهد، ولی با تعدد شلوار یا پیراهن کفاره متعدد نمی‌شود، یعنی برای دو شلوار دو کفاره واجب نمی‌شود و برای دو پیراهن دو کفاره واجب نمی‌شود.
1. اگر شخص در ماه ذی‌الحجه به خارج از حرم برده شود، عمره‌اش از حجش منقطع و جدا نمی‌شود و باید حج را به جا آورد، زیرا عمرۀ تمتع [یا برخی از اعمال آن را] را به جا آورده‌است.
2. داخل حرم شدن و از حرم خارج شدن در یک ماه محقق شده‌است.
3. و ملاک و میزان ماه داخل شدن و خارج شدن است، نه ماه احرام و ماه اعمال.
اعمالی که در هنگام عجز و نا‌توانی به جا آورده‌است، مجزی است، خصوصاً اگر هنگام انجام دادن اعمال، از تمکن و توانا شدن مأیوس و نا‌امید بوده باشد.
اگر به خارج شدن باد یقین ندارد، چیزی بر عهدۀ او نیست و اعادۀ اعمال از باب احتیاط است، ولی اگر یقین به خروج باد دارد و با این همه، کوتاهی کرده‌است، کفاره بر ذمۀ او است و باید گوسفندی را به‌عنوان کفاره بدهد، مگر اینکه کلام راهنمای کاروان موجب جهل او به حکم شده باشد.
1. مشهور این روایت را بر منع تنقب (نقاب زدن) حمل کرده‌اند، نه بر مانع بودن تنقب (نقاب زدن)، یعنی از نظر مشهور، نقاب زدن در حال طواف، برای زن حرام است، ولی مانع صحت طواف نمی‌شود. به سخن دیگر، اگر زنی در حال طواف نقاب بزند، مرتکب حرام شده‌است، ولی به صحت طواف او آسیبی نمی‌رسد و طواف آن زن صحیح است.
2. نه‌تنها مشهور تنقب را مانع صحت نمی‌دانند، بلکه بر مانع نبودن تنقب، خصوصاً در طواف مندوب، ادعای تسالم شده‌است.
3. مشهور روایت را بر کراهت حمل کرده و گفته‌اند طواف زن در حالی که نقاب و پوشیه زده‌است مکروه است.
4. دلیلِ اصلیِ حمل بر کراهت این است که روایت عام است و طواف مندوب را نیز شامل می‌شود و اگر بر مانعیت تنقب دلالت داشته باشد، باید در طواف مندوب و مستحبی نیز تنقب را مانع صحت بدانیم در حالی که طواف مستحب به همۀ شروطِ طوافِ واجب مشروط نیست
فقهی›عبادات›نماز›نماز مسافر
1. اگر قبل از رفتن به عرفات، ده روز در منطقۀ عزیزیه اقامت داشته باشد، اشکالی ندارد و به اقامت او آسیبی نمی‌زند.
2. اگر قبل از رفتن به عرفات، روز‌های اقامت در منطقۀ عزیزیه کم‌تر از ده روز باشد، اقامت ده‌روزه از اساس منعقد نمی‌شود، زیرا شخص قصد خروج به عرفات و سپس مزدلفه را دارد [و می‌داند که ده روز در عزیزیه نخواهد ماند].
1. اگر بخشش شخص مقید به «فقیر بودن» باشد، یعنی اگر به این قصد که فردِ یاد‌شده محتاج و فقیر است، مال را به او بخشیده باشد، ظاهر امر این است که آن فرد مدیون است [و در‌نتیجه اعطا‌کننده حق باز‌پس‌گیری دارد].
2. دلیل حکم یاد‌شده این است که قصد اعطا‌کنندۀ مال مقید به فقیر بودن گیرنده بوده‌است [به‌طوری که اگر گیرنده فقیر نبود، چنین اعطا و بخششی نیز نبود]. این سخن با خمس و زکات قابل‌مقایسه است. خمس و زکات باید به‌دست فقیر و محتاج برسد و شخص غیر‌فقیر و غیر‌محتاج مالک خمس و زکات نمی‌شود.
3. خصوصاً اگر مال بخشیده‌شده مبلغی زیاد و قابل‌اعتنا باشد به‌طوری که کسی چنان مبلغی را به غیر‌فقیر نمی‌بخشد.
4. بلکه بر‌اساس مبنای صحیح، ایقاعات، مانند اسقاط و اذن و اجازه و ابرای ذمه و بخشش و عتق و آزاد کردن، را نیز می‌توان مقید کرد و در‌نتیجه بذل و بخشش‌ها یا اسقاط حقوق عرفا قصد عنوانی وقفی دارند و از همان ابتدا مقید به عناوینی‌اند. [برای مثال، بخشش مال کثیر به شخصی عرفاً مقید به فقر آن شخص است و] در‌نتیجه اسقاط حق عرفاً تمام نیست.
فقهی›عبادات›نماز›تشهد و سلام
۱. اضافه کردن ثنای خداوند به لفظ جلاله‌ی “الله” از اذکار نماز است و ترخیص عام را همراه دارد.
۲. البته قبل از کلمه‌ی “برکاته”، حتماً باید واو عطف ذکر شود.
ظاهراً روزۀ گرفته‌شده مجزی است و لازم نیست شخص دوباره روزۀ قضا را به جا آورد. البته همان‌طوری که صاحب‌عروه (قدس‌سره) نیز اشاره کرده‌است، چون شخص به تبع روزۀ قضایِ واجب، نیتِ روزۀ مستحبیِ روزِ عرفه را نیز در ذهن داشت، به اجر و پاداش و ثواب روزۀ مستحبی نیز می‌رسد.
1. بله، موالات در نماز‌های نافله و مستحبی و دیگر اذکار نیز شرط است، خصوصاً در نماز‌های نافله. موالات در اذکار نیز شرط است با این تفاوت که موالات اذکار وسیع‌تر است.
2. موالات اذکار بسیار وسیع و دارای مراتب و درجات عدیده است، ولی باید دانست که هر قدر مرتبۀ موالاتِ رعایت‌شده بالا‌تر باشد، عمل اجر و ثواب و تأثیر بیش‌تری دارد.
1. احرام بالنذر از مدینه و سپس رفتن به ایستگاه قطار جایز است.
2. احرام از میقات و سپس رفتن به ایستگاه قطار جایز است.
3. احرام بالنذر از ایستگاه قطار جایز است، هر‌چند ایستگاه قبل از میقات است.
4. بهره‌گیری از سایه ــ چه در شب و چه در روز ــ موجب کفاره می‌شود و کفارۀ آن یک گوسفند در برابر هر عمل حج است.
*: بنا‌بر فتوای برخی فقها، حکم «تظلیل؛ بهره‌گیری از سایه» شامل شب نیز هست. در این نگرش، «استظلال» به معنای پوشاندن و محافظت است و به استفاده از سایه و دوری از تابش آفتاب اختصاص ندارد. در این نگرش، محافظت از سرما و گرما و باران و… نیز از مصادیق استظلال است.
1. عبارت یاد‌شده کلام آدمی نیست و موجب بطلان نماز نمی‌شود. «بحق الحسین» خطاب با خداوند و مناجات با حضرت حق و توسل به خداوند با تمسک به مقام والای ابا‌عبد‌الله (علیه‌السلام) در نزد خداوند، است.
2. بر‌اساس روایات، حضرت یوسف نیز در مناجاتش با خداوند، به آبا و اجداد خود، ابراهیم و اسحاق و یعقوب (علیهم‌السلام)، توسل کرده‌است. در «تفسیر قمی» از حضرت امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده‌است: «في قصة النبي يوسف ع في السجن:… قَالَ فَلَمَّا انْقَضَتِ الْمُدَّةُ وَ أَذِنَ اللَّهُ لَهُ فِي دُعَاءِ الْفَرَجِ، فَوَضَعَ خَدَّهُ عَلَى الْأَرْضِ ثُمَّ قَالَ: “اللَّهُمَّ إِنْ كَانَتْ ذُنُوبِي قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِي عِنْدَكَ، فَإِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِوَجْهِ آبَائِيَ الصَّالِحِينَ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ”، فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ. قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ، أَ نَدْعُو نَحْنُ بِهَذَا الدُّعَاءِ؟ فَقَالَ ادْعُ بِمِثْلِهِ: “اللَّهُمَّ إِنْ كَانَتْ ذُنُوبِي قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِي عِنْدَكَ، فَإِنِّي أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ، نَبِيِّ الرَّحْمَةِ، مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و‌آله و‌سلم) وَ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ الْأَئِمَّةِ (علیهم السلام).
ترجمه: دربارۀ ماجرای یوسفِ نبی (علیه‌السلام) در زندان وارد شده‌است: وقتی مدت زندانی بودن تمام شد و خداوند به یوسف اجازه داد تا برای خلاصی و رهایی‌اش دعا کند، یوسف گونه‌اش را بر زمین گذاشت و عرضه داشت: “بار‌الها، اگر گناهانم مرا در پیشگاه تو رو‌سیاه و بی‌آبرو کرده‌است، من با آبروی آبا و اجدادم، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب، به تو روی می‌آورم.” حضرت (علیه‌السلام) در ادامه فرمود: بعد از این دعا، خداوند او را از زندان خلاص کرد.
روای می‌گوید به حضرت عرض کردم: فدایت شوم، ما نیز می‌توانیم این دعا را بخوانیم؟
حضرت فرمود: شما چنین دعا کنید: بار‌الها، اگر گناهانم مرا در پیشگاه تو رو‌سیاه و بی‌آبرو کرده‌است، من با آبرویِ پیامبرِ رحمت، حضرت محمد مصطفی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم)، و با آبروی حضرت علی و حضرت فاطمه و حضرت حسن و حضرت حسین و آبروی ائمۀ اطهار (علیهم‌السلام) به در‌گاه تو می‌آیم.
3. پس چنین نیست که نام بردن از نبی یا وصی حتماً سخن آدمی و تکلم با انسان‌ها محسوب شود. وقتی [در مناجات یا در نماز یا…] نام نبی یا وصی را می‌آوریم، با نبی یا وصی سخن نمی‌گوییم و طرف خطاب ما نبی یا وصی نیست، بلکه ما با حضرت حق تعالی سخن می‌گوییم و خداوند را مخاطب قرار می‌دهیم و با او مناجات می‌کنیم و نام بردن از پیامبر یا امامان (علیهم‌السلام) توسل به خداوند است با آبروی آن ذوات قدسی (علیهم‌السلام).
4. پس روشن است که شهادت سوم (شهادت به ولایت حضرت امیر مؤمنان، علی ــ علیه‌السلام) در نماز بههیچوجه کلام آدمی محسوب نمی‌شود. مخاطب ما هنگام ادای شهادت سوم حضرت حق تعالی است، نه امیر‌المؤمنین. ما با خداوند سخن می‌گوییم و در سخن خود به جعل و نصب الهی اقرار می‌کنیم. ما با گفتن شهادت سوم، اقرار می‌کنیم که خداوند حضرت علی (علیه‌السلام) را وصی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) و خلیفه و جانشین ایشان قرار داده‌است، همان‌طوری که شهادت دوم (شهادت به رسالت حضرت محمد مصطفی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) کلام آدمی نیست و مخاطب ما هنگام ادای شهادت دوم، پیامبر نیست. ما هنگام ادای شهادت دوم، خداوند را مخاطب قرار می‌دهیم و با حضرت حق تعالی مناجات می‌کنیم و اقرار می‌کنیم که او حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) را به‌عنوان نبی مبعوث کرده و به سوی خلق فرستاده‌است.
5. به‌جز سلام دادن به پیامبر و ائمۀ اطهار و به‌جز سلام دادن به انبیای الهی و ملائکۀ مقرب (علیهم‌السلام) در تشهد دوم نماز، قبل از سلام آخر، همۀ نماز، از ابتدا تا انتها، خطاب با خداوند و مناجات با حضرت حق است و به صرف نام بردن از نبی یا وصی (علیهما‌السلام)، نماز از مناجات با خداوند بودن خارج نمی‌شود. نام بردن از نبی یا وصی (علیهما‌السلام) در نماز به این معنی نیست که طرف خطاب ما نیز نبی یا وصی (علیهما‌السلام) است و ما نبی یا وصی را مخاطب قرار داده‌ایم. همان‌طوری که شهادت بر یگانگی خداوند (شهادت اول) مناجات با خداوند و اقرار به یگانگی او است، شهادت بر رسالت پیامبر و جانشینی امیر مؤمنان (شهادت دوم و سوم) نیز مناجات با خداوند و اقرار به فعل و نصب و جعل او است.
6. در روایتی که علی‌بن ابراهیم قمی (قدس‌سره) آن را روایت کرده‌است، تشهد در اذان و اقامه چنین تفسیر شده‌است: «… وَ مَعْنَى قَوْلِهِ “أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ” إِقْرَارٌ بِالتَّوْحِيدِ وَ نَفْيُ الْأَنْدَادِ وَ خَلْعُهَا وَ كُلُّ مَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ مَعْنَى “أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ” إِقْرَارٌ بِالرِّسَالَةِ وَ النُّبُوَّةِ وَ تَعْظِيمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ: “وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ” أَيْ تُذْكَرُ مَعِي إِذَا ذُكِرْتُ؛
ترجمه: و “أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ” اقرار به توحید و یگانگی خداوند و نفی همتا و شریک برای او است و “أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ” تعظیم رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) و اقرار به رسالت و نبوت ایشان است و چنین اقراری، بعد از اقرار به توحید و یگانگی خداوند، پیروی از سخن و دستور خداوند است که فرموده‌است: “وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ (سورۀ مبارکۀ انشراح، آیۀ شریفۀ 4)”، یعنی هرگاه که یاد شدم همراه من یاد می شوی.»
دفتر مرجع عالیقدر، حضرت آیت‌الله شیخ محمد سند (دام‌ظله)
1. مسجد‌النبی از مساحتی که در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم) داشت، چندین بار در زمان ائمه (علیهم‌السلام) توسعه یافت و در روایات صادر‌شده از ائمه، احکام مسجد‌النبی مکان‌هایی را که بعد از زمان پیامبر به آن افزوده شده‌است، شامل می‌شود.
2. این سخن در مورد مسجد‌الحرام نیز صدق می‌کند.
3. افزون بر آن‌چه گذشت، باید گفت احکام دو مسجد بر عنوان آن دو (مسجد‌الحرام و مسجد‌النبی) بار شده‌است و در‌نتیجه تا جایی که عنوان صدق کند، احکام نیز جاری خواهد بود. این سخن در مورد «مکۀ مکرمه» و «مدینۀ منوره» و «کربلا» و تخییر مسافر در این سه مکان نیز صادق است، یعنی حکمِ تخییر در این سه مکان مقدس بر عنوان آن سه بار شده‌است و تا جایی که عنوان صدق کند، حکم نیز جاری خواهد بود.
مراد شیخ طوسی (رحمه‌الله) از «ینبغی» چیست؟ برای مثال، ایشان می‌گوید: شایسته است حمد و سوره در نماز صبح و مغرب و عشا با صدای بلند باشد. آیا چنین تعبیری (تعبیر به شایسته بودن یا ینبغی) بر وجوب دلالت دارد یا استحباب؟
اصطلاح دیگر «لا‌ینبغی» است. مراد ایشان از تعبیر «لا‌ینبغی» چیست؟ آیا چنین تعبیری بر حرمت دلالت دارد یا کراهت؟
اگر شما پنج دقیقه مانده به اذان مغرب به منا رسیده باشید، پس مبیت نصف اول را درک کرده‌اید [و کفاره‌ای بر شما نیست].
اگر شما بعد از اذان مغرب به منا رسیده باشید، در این صورت نصفِ اول شب را در منا نمانده‌اید و اگر در نصف دوم نیز در منا نمانید، کفاره واجب خواهد بود.
اگر مادۀ اسپری‌شده وارد دهان و با آب دهان مخلوط و در آن حل شود و شخص روزه‌دار آن را ببلعد، این افطار محسوب می‌شود و روزه را باطل می‌کند، ولی اگر شخص روزه‌دار مضطر به استفاده از آن است یا بدون استفادۀ از آن تنگی نفس می‌گیرد و نفس کشیدن برایش سخت و دشوار می‌شود، در این صورت جایز است از آن استفاده کند. در این صورت، روزۀ شخص باطل می‌شود و باید بعداً قضای آن را به جا آورد. البته با اینکه روزۀ شخص باطل می‌شود، ولی احوط آن است که از بقیۀ مفطرات اجتناب کند.
1. ابتدای کوه صفا و کوه مروه، قبل از خاک‌برداری و قبل از برداشتن و از‌بین بردن امتداد آن دو کوه، موضعِ شروعِ صعودِ سعی است.
2. بنای صعود اشاره به امتداد کوه صفا و مروه است که امروزه برداشته شده‌است. برخی از کسانی که در سالیان قبل‌تر به حج رفته بودند، به امتداد دو کوه شهادت داده‌اند.
3. دربارۀ عرض مسعا نیز باید گفت که عرض آن بر‌اساسِ امتدادِ عرضیِ دو کوه صفا و مروه و از عرض مسعای کنونی بیش‌تر است.
