معاملات

1. اهدای اعضای حیاتی و مهم، مانند کلیه و قلب و…، جایز نیست، هر‌چند مؤمنی دیگر برای ادامۀ زندگی، به این اعضا نیاز داشته باشد.
2. البته اهدایِ عضوِ شخصِ غیر مسلمان برای ادامۀ حیاتِ شخصِ مسلمان جایز و صحیح است.
3. از آن‌چه گذشت روشن می‌شود که وصیت به اهدای عضو از سوی شخص مسلمان پذیرفته و نافذ نیست.

1. اگر بین پدر و فرزند (سازندۀ طبقۀ یاد‌شده) قرار و تعهدی بوده‌است و پدر قرار و تعهد را زیر‌پا گذاشته‌است، در این صورت استفادۀ از طبقۀ یاد‌شده بدون رضایت سازندۀ طبقه مشکل است، مگر این‌که با او مصالحه کنند.
2. اما اگر بین پدر و فرزند (سازندۀ طبقۀ یاد‌شده) قرار و تعهدی نبوده‌است و فرزند خودش اقدام به ساخت طبقۀ سوم کرده‌است به‌صورتی که ساخت طبقۀ یاد‌شده بذل و بخششی از طرف او بوده‌است، در این صورت برادرش می‌تواند به آن طبقه نقل‌مکان و در آن زندگی کند.

۱. در صدقه دادن قصد تملیک ضروری است، یعنی در صدقه باید قصد و نیت داشته باشیم که طرف مقابل صاحب و مالک مال شود. هدف از صدقه و تملیک ممکن است کمک و اعانه به طرف باشد یا ارفاق به او باشد یا برای دفع بلا باشد یا ممکن است طرف مقابل در‌خواست کمک کرده باشد و صدقه در پاسخ به در‌خواست او باشد.
۲. اما در هبه و بخشش قصد تملیک ضروری نیست. هبه و بخشش ممکن است به هدف تحیت یا مهربانی یا محبت یا از روی غرض و هدفی که با هبه و بخشش سازگار است انجام شود.
۳. از تفاوت‌های ماهوی و ذاتی بین هبه و صدقه این است که در صدقه، دهندۀ صدقه نسبت‌به گیرندۀ صدقه در موضع برتر است و از موضعی برتر است به تملیک مال به گیرندۀ صدقه اقدام می‌کند در حالی که در هبه چنین نیست. در هبه، هر دو طرف (واهب و متّهب) در موضعی مساوی هستند.
۴. ماهیت هبه و صدقه و هدف و غرض از هبه و صدقه با هم متفاوت است و صرفِ قصد قربت در هبه آن را یکی نمی‌کند.

1. سود‌های گرفته‌شده ربوی و حرام است. 2. اگر همۀ معاملات صرافی ربوی نیست، بلکه برخی معامله‌ها ربوی و برخی صحیح و شرعی است، چنان‌چه مفروض سؤال نیز همین است، در این صورت باید سود‌ها به صاحب صرافی برگردانده شوند. 3. البته اگر صاحب صرافی پول را پس نگیرد و ذمۀ شخص را تبرئه کند و بگوید هدیه‌ای از طرف او است در‌قبال قرضی که داده بود، در این صورت [گرفتن سود اشکالی ندارد و] ذمۀ شخص تبرئه می‌شود. روشن است که در این صورت [اشکال نداشتن اخذ سود و] تبرئه شدن ذمه از باب وفا به شرط ربوی نیست. 4. اگر بیش‌تر یا حتی همۀ معاملات صرافی ربوی باشد، این حکم تغییر نمی‌کند و حکم همان است، زیرا اصل قرض دادن صحیح و جایز است و فقط شرط برای دریافت سود اضافی ربوی و حرام است.

1. نه رهن و گرو گرفتن اشکال شرعی دارد و نه اصل قرض دادن و قرض گرفتن. قرض‌دهنده می‌تواند مالی را گرویی بگیرد و نزد خود نگه دارد تا در صورت تسویه نشدن قرضش، مال را تملک و قرض خود را با آن تسویه کند. هیچ‌یک از این موارد مشکلی ندارد، ولی شرط زیادت سود ماهانه ربوی و حرام است. 2. اگر قرض‌دهنده مسلمان و قرض‌گیرنده غیر مسلمان باشد، قرض ربوی اشکالی ندارد و در غیر این صورت، شرط زیادت سود حرام است. 3. صاحب و مالک مال قرض‌دهنده است و تنها صورت جایز قرض با شرط زیادت سود این است که قرض‌دهنده مسلمان و قرض‌گیرنده غیر مسلمان باشد. غیر از این صورت، در سایر صور، اگر شرط زیادت سود شود، حرام است. 4. ربا مطلقاً حرام است.

1. موت آجل که حتمی است و در لوح محفوظ ثبت شده‌است همۀ اقسام مرگ را، اعم از مرگ طبیعی و قتل عمد و قتل خطایی و انتخاری و خودکشی و…، شامل می‌شود.
2. نه قضا و قدر حتمی انسان را بر کاری مجبور می‌کند و نه علم حضرت حق تعالی به امور موجب جبر انسان است. انسان مجبور نیست و مختار است، ولی مختار بودن به معنای تفویض نیست. اختیار با جبر و تفویض متفاوت و امری بین آن دو است.
3. پزشکان و اطبا و دیگر صاحبان حرفه‌ها و مشاغل که خدمتی را عرضه می‌کنند مسئول هستند و تقصیر و کوتاهی کردن آن‌ها در خدمات مورد‌انتظار از آن‌ها موجب غرامت می‌شود.

1. گرفتن مبلغی پول تحت‌عنوان «کارمزد» با رعایت شروطی جایز است:
الف. مقدار آن ثابت باشد.
ب. مبلغ آن با مزد كارهای خيریه و هزینۀ تنظيم وام‌ها متناسب باشد.
ج. کار عمدۀ بانک امور خيريه‌ای [مانند اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه] باشد.
2. اگر شروط یاد‌شده رعایت نشود، گرفتن کار‌مزد (مزدِ كارِ کار‌مند‌ها و هزینه‌های جاری بانک) جايز نيست.
3. گرفتن پول مقابل ضمانت پرداخت قرض از شخص سوم اشکالی ندارد و جایز است.

1. بر‌اساس نظر ما که مطابق نظر بیش‌تر علمای شیعه در این ده قرنِ غیبتِ کبری است، استفاده كردن از هر نوع آلات موسيقی حرام است. البته بیش‌تر فقهای معاصر دربارۀ آلات موسيقی به تفصیل قائل هستند، ولی ما تفصیل در این باره را قبول نداریم.
2. البته برخی موارد از عموم حرمت استثنا شده‌اند، مانند زنگ‌های هشدار یا آژیرهای خطر در جنگ و غیر جنگ و مانند نقاره‌خوانی حرم امام هشتم (علیه‌السلام).
3. زدن دایره در مجالس عروسی نیز از حرمت استثنا شده‌است و حرام نیست.
4. دخل و تصرف در صدا‌ها، به‌وسیلۀ دستگاه‌های تنظیم صدا، در حد آلات موسیقی نیست و از حرمت مستثنا‌ست.
5. صدا‌های طبیعی و ترکیب آن‌ها نیز از حرمت استثنا شده‌است و حرام نیست. صدا‌های طبیعی بسیار متنوع‌اند و صدای انواع و اقسام پرنده‌ها و دیگر حیوانات و صدای آب و آبشار و موج‌های دریا و صدای باد و… را شامل می‌شود. شنیدن این صدا‌ها حرام نیست.
6. البته ضرب ورزشگاه‌های باستانی (زور‌خانه) از آلات موسيقی محسوب می‌شود و حرام است.

1. بله، ماء‌الشعيرهایی كه در كشورهای اسلامی و غير‌اسلامي تولید مي‌شوند، اعم‌از دلستر و غیر‌دلستر، آب‌جو و در‌نتیجه حرام هستند، زیرا وقتی ماء‌الشعير بيش‌از دو روز باقی بماند، دگر‌گون و به آب‌جو تبدیل می‌شود.
2. تخمیر ماء‌الشعير موجب كف کردن و تبدیل آن به فقاع مي‌شود.
3. بر‌اساس نتایج آزمایشگاهی، در ماء‌الشعیر‌ها در‌صدی الکل وجود دارد که از این حیث نیز خوردن آن حرام است.

1. بله، مکلف باید دربارۀ این موضوع تفحص کند.
2. اگر غالب فعالیت‌های بانک معاملات باطل ربوی باشد، عنوان مضاربه منتفی می‌شود.
3. سود اعطایی از طرف بانک حکم بیت‌المال را دارد.

1. این قرار‌دادها، در‌صورت تضمین اصل سرمایه، قرض هستند، نه مضاربه.
2. اگر در این قرار‌داد‌ها مبلغی معین به‌عنوان سود ماهانه تضمین شود، اصل قرار‌داد باطل می‌شود.

۱. بنا‌بر نظر برخی از قدما که مطابق مختار ما نیز هست، در قضای نماز و روزه و حج و دیگر عبادات از سوی میت، بین پدر و مادر تفاوتی نیست. میت اعم از این‌که پدر یا مادر وارث باشد یا فرزند وارث یا بردار یا خواهر یا عموی یا دایی وارث باشد، یعنی هر میتی که وارثی دارد، اعم از این‌که وارث او از طبقۀ اول ارث باشد یا از طبقۀ دوم ارث باشد یا از طبقۀ سوم ارث باشد، [باید دیون شرعی او، مانند نماز و روزه و حج و…، به جا آورده شوند]، زیرا دیون شرعی میت مانند دیون مالی او هستند و در‌نتیجه هزینۀ قضای آن‌ها باید از اصل ما‌ترک خارج شود. به سخن دیگر، عبادت‌هایی را که میت به جا نیاورده و در ذمۀ او باقی مانده‌است، مانند نماز و روزه و حج، دِیْن محسوب می‌شوند و باید از طرف او قضا شوند و هزینۀ قضای آن‌ها باید از اصل ما‌ترک خارج شود، مگر این‌که یکی از وراث میت یا یکی از ارحام و بستگان او یا شخصی بیگانه تبرعاً و بدون گرفتن هزینه‌ای دیون شرعی او را قضا و ذمۀ میت را فارغ کند و در‌نتیجه نیازی به خارج کردن هزینۀ قضا از ما‌ترک نباشد.
۲. به جا آوردن دیون شرعی میت و تفریغ ذمۀ او از دیون شرعی مسئولیتی است بر عهدۀ پسر بزرگ، زیرا پسر بزرگ ولیّ میت است. [از این نکته به‌دست می‌آید] تفریغ ذمۀ میت از دیون شرعی به پسر بزرگ اختصاص ندارد، بلکه وظیفه و مسئولیتی بر عهدۀ ولیّ میت است و پسر بزرگ، چون ولیّ او است، باید دیون شرعی او را به جا آورد. بر‌اساس این، ولیّ میت مطلقاً، اعم از این‌که پسر بزرگ میت باشد یا پدر میت باشد یا برادر بزرگ میت باشد یا یکی از ارحام میت باشد، باید به تأدیۀ دیون شرعی میت قیام کند.
۳. [با چشم‌پوشی از مبنای مختار ما]، دید‌گاه مشهور در این باره این است قضایِ دیونِ شرعیِ پدر واجب است، ولی قضایِ دیونِ شرعیِ مادر واجب نیست و دلیل این سخن نَسَب و عصبیت مادر است. نسب مادر به خانواده و عشیره‌اش است و آن‌ها عاقلۀ او هستند، نه پسر بزرگ او.

مقدار دیه به‌میزان اختلاف سالم و معیوب از نظر درصد خسارت است. دیۀ هر پا نصف دیۀ کامل است و باید درصدی که یک پا آسیب دیده‌است از دیۀ کامل محاسبه و به‌عنوان دیه پرداخت شود.

برخی افراد در این زمینه خبره و متخصص‌اند و می‌توانند سحر و جادو را باطل کنند. باطل کردن سحر و جادو توسط افراد خبره و متخصص جایز است، ولی باید دانست باطل کردن سحر اثری موقت دارد و دائمی و همیشگی نیست. در آموزه‌های دینی و فقهی، توصیه‌هایی وارد شده‌است که سحر و جادو را از ریشه و اساس درمان می‌کند و با عمل مداوم به آن توصیه‌ها، می‌توان سحر و جادو را بی‌اثر و درمان کرد. البته باید توجه داشت اثر عمل به توصیه‌های یاد‌شده فوراً آشکار نمی‌شود، بلکه آهسته و در پهنۀ زمان اثر می‌گذارند. از‌این‌رو باید به‌صورت مداوم به آن‌ها عمل شود.
ما برخی از این توصیه‌های دینی را، که برای باطل کردن سحر و جادو و چشم‌زخم مفید است، در ادامه می‌آوریم:
1. پخش صدای قرآن و دعا به‌طور مدام ( شبانه‌روزی) در خانه؛
2. تقویت کردن روح با خواندن كتب اعتقادی و اندیشیدن در قدرت خداوند؛
3. عمل به دستور‌العمل‌های ذکر‌شده در روایات دربارۀ نظافت؛
4. تفريح و سفر و گردش؛
5. رفت‌و‌آمد کردن و دید‌و‌باز‌دید با مؤمنان در جمع‌های اجتماعی؛
6. نگاه کردن به آب روان و سبزه و باغ و زیبایی‌های طبیعت؛
7. استفاده کردن از عطر‌های خوش‌بو و فاخر و…؛
8. توکل کردن بر خداوند؛
9. روی‌گردانی از احساسات و افکار منفی و توجه نکردن به آن‌ها؛
10. پرداختن به رياضت‌های شرعی روحی و کوشش برای شجاع بودن (انجام ورزش‌های روحی معتبر) و همچنين انجام دادن ورزش‌های بدنی؛
11. اعتنا نکردن به وسوسه‌های جنیان؛
12. بلند کردن و پخش صدای اذان در اوقات نماز در خانه.

اگر سکه یا اسکناسی عتیقه محسوب شود، مالیتی افزون بر ارزش پولی دارد و در‌نتیجه فروش آن به بیش‌از مقدار ارزش پولی‌اش جایز و بی‌اشکال است.

زن می‌تواند هزینۀ معالجه و عمل جراحی را، به‌عنوان قرض، از پول یاد‌شده بر‌دارد و بعد‌ها قرضش را ادا کند و پول را به کودک بر‌گرداند. البته زن می‌تواند هزینه‌هایی را که برای کودک می‌کند از قرض او محاسبه و از مبلغ قرض کم کند.

نسبت کلی بین آن دو این است که مالک [و خریدار] اوراق به‌مقدار مالی که برای خرید اوراق پرداخت کرده‌اند، از صادر‌کنندۀ اوراق طلب‌کار‌ند، یعنی مقدار مالی را که مشتری و مالک اوراق پرداخت کرده‌اند بر ذمۀ صادر‌کننده یا صادر‌کنند‌گان اوراق است و در‌نتیجه صادر‌کنند‌گان اوراق به خریداران و مالکان فعلی اوراق بده‌کار‌ند. البته سبب و علت بده‌کاری صادر‌کنندۀ اوراق یا ملکیت مشتری و خریدار اوراق ممکن است مسبب از بیع و شرا باشد، ممکن است مسبب از قرض باشد [مشتری با خرید اوراق به صادر‌کننده قرض داده باشد] و ممکن است مسبب از معامله‌ای دیگر باشد، یعنی ممکن است پول پرداختی از سوی مشتری در‌مقابل معامله‌ای دیگر باشد.

از هبه و هدیه می‌توان بر‌گشت و آن را پس گرفت، اگر هبه و هدیه به خویشاوند نزدیک (ذی‌رحم) داده نشده‌باشد یا [نیت هبه و هدیه به ذی‌رحم شده‌باشد، ولی] هنوز ذی‌رحم آن را نگرفته‌باشد و اگر به غیر‌ذی‌رحم هدیه داده شده‌باشد، اوصاف شیء موهوبه تغییر نکرده‌باشد.

اگر اطمینان دارید که گوشت استفاده‌شده ذبح شرعی نشده‌است، جایز نیست از آن غذا بخورید.

اگر با نغمه‌ها و آهنگ‌هایی همراه باشد که موجب رقص شود، حرام است. اگر با نغمه‌ها و آهنگ‌هایی که موجب رقص شود همراه نباشد، مکروه است، ولی حرام نیست.